مقالهء دوم در بيان ادويهء مفرده و مركّبه حسب حاجت و اغذيهء مناسب حال و در اين مقاله چند فصل است : فصل اوّل : در معدّلات ؛ يعنى ادويه‌اى كه اخلاط را از طبع و قدر خود متغير شده باشد به حالت اصلى باز آرد و معدّل هر خلط جدا جدا گفته شود ؛ ان شاء اللّه تعالى . بايد دانست كه تغيير خون بر چهار وجه است : يكى ، آن كه مقدار وى زياده شود . دوم ، آن كه قوام او غليظ شود . سوم ، آن كه قوام او رقيق شده . چهارم ، آن كه عفونت گيرد و تعديل در مقابل تغيير بايد و هر يك از آن گفته آيد ؛ ان شاء اللّه تعالى . ادويه‌اى كه جوش خون را بنشاند اين است : تخم كاسنى ، تخم كاهو ، گشنيز ، گل سرخ ، آب ليمو ، سكنجبين ، شربت عناب ، شربت صندل ، شربت كدر و مانند آن و هر چه سرد باشد . ادويه‌اى كه خون غليظ را اصلاح دهد : سكنجبين ، آب آلو ، آب باديان ، آب شاهتره و ماء العسل . و هر چه مخرج سوداست ، غلظت خون را دور مىكند . غلظت خون بيشتر از آميختن سودا به خون مىشود و از آميزش بلغم غليظ نيز مىشود . و آن جا كه غلظت خون از بلغم بود ، مسهل بلغم دهند و جهت قطع